Cover of Roczniki Filozoficzne
Already a subscriber? - Login here
Not yet a subscriber? - Subscribe here

Browse by:

Displaying: 81-100 of 2687 documents

Show/Hide alternate language

artykuły / articles
81. Roczniki Filozoficzne: Volume > 67 > Issue: 4
Gyula Klima Gyula Klima
Aquinas’s Real Distinction and Its Role in a Causal Proof of God’s Existence
Realna Różnica Akwinaty i Jej Rola w Kauzalnym Dowodzie na Istnienie Boga

abstract | view |  rights & permissions | cited by
This paper is not going to offer any criticism of the way Gaven Kerr treats Aquinas’ argument. Instead, it offers an alternative way of reconstructing Aquinas’ argument, intending to strengthen especially those controversial aspects of it that Kerr’s reconstruction left untreated or in relative obscurity. Accordingly, although the paper’s treatment will have to have some overlaps with Kerr’s (such as the critique of Kenny’s critique of Aquinas), it will deal with issues essential to adequate replies to certain competent criticisms of his argument untreated by Kerr (such as Buridan’s critique). For the sake of the “formally inclined” reader, the paper’s treatment will also include an Appendix offering a formal reconstruction of both the main argument and its subarguments to demonstrate the formal rigor of Aquinas’ original.
82. Roczniki Filozoficzne: Volume > 67 > Issue: 4
Andrzej Maryniarczyk Andrzej Maryniarczyk
“Parvus error in principio magnus est in fine”: Thomas Aquinas’s Reinterpretation of the Understanding of Being and Essence as the Basis for the Discovery of the First Cause as Ipsum Esse
„Mały Błąd na Początku Wielkim Jest ma Końcu”

abstract | view |  rights & permissions | cited by
In this article, the author notes that Thomas Aquinas, in his brief work entitled De Ente et Essentia, proved that at the base of understanding the world, the human being, and God in particular, there is our understanding of being and its essence. When we make a small mistake at the beginning (parvus error in principio) in our understanding of being and its essence, it will turn to be a big one in the end (magnus in fine). And what is “at the end” of our knowledge is the discovery of the First and Ultimate Cause of all things, known as: Ipsum Esse, God, the Absolute, The Most Perfect Substance, on whom everything depends, and who depends not on anything else. These present inquiries about the proper understanding of being and its essence are aimed at formulating proof of the necessity of existence of a Being that is the First Cause, and which, existing as Ipsum Esse, is the source and reason of existence of all beings. Without these inquiries, the proof itself would be incomprehensible, and more importantly it would be a purely a priori one (i.e., ontological). Furthermore, without the existential conception of being, which Thomas first formulated, one could not discover the First Cause which, as Ipsum Esse, is the source of the existence of every being. This issue seems to have escaped the attention of the author of the book Aquinas’s Way to God. The Proof in “De Ente et Essentia.”
83. Roczniki Filozoficzne: Volume > 67 > Issue: 4
Krzysztof Ośko Krzysztof Ośko
The Metaphysical Argument for God’s Existence
Argument Metafizyczny na Istnienie Boga

abstract | view |  rights & permissions | cited by
In this paper, I present main theses of Aquinas Way to God: The Proof in the De Ente et Essentia by Gaven Kerr. The book in question is a contemporary interpretation and defence of Thomas Aquinas’s argument for the existence of God, based on the real distinction between the essence of the thing and its act of being. I stress the fact that Kerr underlines the metaphysical character of Thomas’s argument and the role of participation in Aquinas’s understanding of the act of being. In the last part of the article, I discuss Kerr’s interpretation of Aquinas’s argument for the real distinction between essence and an act of being, as well as Kerr’s own argument. These arguments are of particular importance since they provide metaphysical presuppositions for the argument for God’s existence considered in Kerr’s book. As for the first argument, I argue that the first part of Aquinas’s argumentation (the so-called Intellectus Essentiae Argument) pertains to the real order rather than conceptual. Concerning the second argument, I attempt to highlight the difficulties of Kerr’s understanding of Thomist esse as a principle of the existence of a thing.
84. Roczniki Filozoficzne: Volume > 67 > Issue: 4
John F.X. Knasas John F.X. Knasas
The Analytical Thomist and the Paradoxical Aquinas: Some Reflections on Kerr’s Aquinas’s Way to God
Analityczny Tomista i Paradoksalny Akwinata

abstract | view |  rights & permissions | cited by
My article critically evaluates five key claims in Kerr’s interpretation of Aquinas’s De Ente et Essentia, ch. 4, proof for God. The claims are: (1) the absolutely considered essence is a second intention, or cognitional being; (2) à la John Wippel, the real distinction between essence and existence is known before the proof; (3) contra David Twetten, Aristotelian form is not self-actuating and so requires actus essendi; (4) the De Ente proof for God uses the Principle of Sufficient Reason; (5) an infinite regress must be eliminated before concluding to God. This author wonders if these questionable claims are traceable to the mindset of analytic philosophy which values precision and discreteness and so can fail to appreciate crucial paradoxes in Aquinas’s metaphysics.
85. Roczniki Filozoficzne: Volume > 67 > Issue: 4
Jacek Wojtysiak Jacek Wojtysiak
Existence and God: On Aquinas–Kerr’s Metaphysical Argument
Istnienie i Bóg

abstract | view |  rights & permissions | cited by
In this paper, I discuss, as carried out by Gaven Kerr, a reconstruction of Aquinas’s argument for the existence of God from his work De Ente et Essentia. My analysis leads to complementing Kerr’s proposal with the following elements: (i) a summarization of the presented argument in a more formal manner; (ii) a specification of the main presuppositions of the Thomistic conception of existence; (iii) a drawing of attention to the fact that the essence–esse composition is a borderline case of the array of potency–act compositions; (iv) a distinguishing of the empirical (connected with the problem of the regress) and speculative (deprived of such a problem) interpretations or versions of Aquinas’s argument; (v) a clarification of what is the Divine exception from the essence–esse composition; (vi) a distinguishing of the three models of participation and a defence of the moderate model. I regard the following two issues to be of key importance for the argument under discussion: the relation between the Aristotelian compositional model and the Platonic model of participation as well as the defence of the Thomistic conception of the essence–esse composition.
86. Roczniki Filozoficzne: Volume > 67 > Issue: 4
Paul O’Grady Paul O’Grady
Existence and Wisdom
Istnienie i Mądrość

abstract | view |  rights & permissions | cited by
In this paper, I examine the debate about existence between deflationist analytic accounts and the ‘thicker’ conception used by Aquinas when speaking of esse. I argue that the way one evaluates the debate will depend on background philosophical assumptions and that reflection on those assumptions could constitute an account of theoretical wisdom.
87. Roczniki Filozoficzne: Volume > 67 > Issue: 4
Marek Piwowarczyk Marek Piwowarczyk
Problems with the Inseparability of Esse
Problemy z Niesamodzielnością Istnienia

abstract | view |  rights & permissions | cited by
One of the most important theses of Existential Thomism is that contingent things are composed of essence and existence. The thesis is immediately supplemented by a proviso that these components are not parts in the regular sense of the word. Essence and existence are not extended pieces of the thing which can be detached from it. They are inseparable aspects of the thing wherein inseparability is understood as a sort of dependence. In my paper I analyze the thesis of the inseparability of existence. For me this is untenable. I argue that this inseparability blocks up the essential function ascribed by Thomists to existence: the function of making the thing real. Thus to save this function we are forced to export existence to outside the thing. It contradicts our deep belief that existence is the most intimate aspect of the thing. Therefore the Thomistic analysis of existence seems to be invalid.
88. Roczniki Filozoficzne: Volume > 67 > Issue: 4
David Twetten David Twetten
How Save Aquinas’ “Intellectus essentiae Argument” for the Real Distinction between Essence and Esse?
Jak Ocalić Akwinaty „Argument Intellectus Essentiae” za Realną Różnicą Między Istotą i Esse?

abstract | view |  rights & permissions | cited by
Aquinas’ so-called “Intellectus essentiae Argument” for the distinction between being and essence is notoriously suspect, including among defenders of Aquinas’ distinction. For the paper in this volume, I take as my starting point the recent defense of the argument by Fr. Lawrence Dewan, O.P. Fr. Dewan’s project is unsuccessful. Pointing out some shortcomings in his readings allows me to take up his call to highlight the “formal” or “quidditative side” of Aquinas’ metaphysics, in this case in regards to the proofs of the “real distinction.” Accordingly, the second half of this paper sets forth a way in which the famous “Intellectus essentiae Argument” of De Ente et Essentia 4 can succeed as a proof of the real distinction. Aquinas’ argument presupposes the prior real distinction between essence and supposit or individual substance. Esse is the ontological component that makes true our judgments that substances actually are: Obama exists. By contrast, this “truth-maker” cannot be predicated of humanity, although it is in Obama as really distinct from him. If Aquinas’ reasoning in this most contentious of his proofs can be saved, so, perhaps, can most of his other proofs.
89. Roczniki Filozoficzne: Volume > 67 > Issue: 4
David Burrell David Burrell
Gaven Kerr, O.P., On Creation with Its Philosophical Corollaries
Gaven Kerr OP o Stworzeniu i Jego Konsekwencjach Filozoficznych

abstract | view |  rights & permissions | cited by
Author endorses the study by Gaven Kerr, O.P., for the way it shows the centrality of Aquinas’ metaphysics of creation: showcasing the ‘real distinction’ between esse and essentia, followed by Aquinas’ unique treatment of each, as well as a deep consideration of esse tantum. At the end he states the ‘proof’ which Gaven Kerr has articulated so deftly reflects the manner in which the Creator ‘appears’ in creation, thereby ‘showing’ what cannot be ‘said’ (Wittgenstein).
90. Roczniki Filozoficzne: Volume > 67 > Issue: 4
Gaven Kerr Gaven Kerr
Author’s Response to Contributors
Odpowiedzi Autora

abstract | view |  rights & permissions | cited by
The text represents the author’s responses to the contributors who have addressed issues in my 2015 book, Aquinas’s Way to God: The Proof in De Ente et Essentia, published by Oxford University Press.
91. Roczniki Filozoficzne: Volume > 67 > Issue: 3
Dariusz Dąbek Dariusz Dąbek
Edward A. Milne’s Philosophy of Science: Between Aristotelianism and Popperism
Filozofia Nauki Edwarda A. Milne’a

abstract | view |  rights & permissions | cited by
The article seeks to show that E.A. Milne’s philosophy of science has its roots in the philosophy of Aristotle and it could be an inspiration for Popper’s philosophy. The similarities with Aristotle’s concept are as follows: 1) the aim of science is to explain phenomena by discovering general principles; 2) the mind is responsible for discovering them, although experience guides the search; 3) deducing detailed statements from general assumptions is the most important element of research. On the other hand, Milne’s proposal is consistent with Popper’s main ideas: 1) criticism of the principle of induction; 2) preference for the hypothetical-deductive method (assumptions should be bold hypotheses that require empirical testing to be accepted); 3) appreciation of falsification and confidence in the effectiveness of deductive logic.
92. Roczniki Filozoficzne: Volume > 67 > Issue: 3
Damian Mrugalski Damian Mrugalski
Agnostos Theos: Relacja między nieskończonością a niepoznawalnością Boga w doktrynach medioplatoników
Agnostos Theos

abstract | view |  rights & permissions | cited by
W czasach poprzedzających powstanie neoplatonizmu (I-III wiek przed Chr.) filozofowie zwani dziś medioplatonikami snuli rozbudowaną refleksję na temat możliwości poznania Boga oraz dróg prowadzących do zdobycia wiedzy o tym, co transcendentne. Zgodnie ze słowami Platona: „Znaleźć Twórcę i Ojca tego wszechświata jest rzeczą trudną, lecz znalazłszy Go, jest niemożliwe opowiadać o Nim wszystkim” (PLATO, Timaeus 28c) medioplatonicy uważali, że Bóg, którego utożsamiali niekiedy z platońskim Jednem i Dobrem, jest poznawalny, lecz niewyrażalny. Choć poznaniu Boga towarzyszy trud związany z procesem intelektualnego i etycznego doskonalenia się, a to, co poznane w tym procesie, jest niemożliwe do wypowiedzenia w ludzkim języku, to jednak wiedza o Bogu i upodobnienie się do Niego jest celem wszelkiej filozofii platońskiej. Do podobnych wniosków dochodzili myśliciele żydowscy i chrześcijańscy tworzący w tym samym czasie, tacy jak Filon z Aleksandrii, Klemens z Aleksandrii czy Orygenes, zaliczani niekiedy również do grona filozofów medioplatońskich. W odróżnieniu od swych pogańskich kolegów, uważali oni jednak, że proces poznawania Boga przez człowieka będzie trwał w nieskończoność, a skończony ludzki umysł nigdy nie będzie w stanie objąć w zupełności tego, co nieskończone. Za nieskończoną bowiem uznawali istotę i moc Boga. Celem niniejszego artykułu jest ukazanie związku między nieskończonością a niepoznawalnością Boga, a zarazem wskazanie na różnice w tezach stawianych w tej kwestii przez medioplatoników pogańskich i tych, którzy przyjmowali Objawienie judeo-chrześcijańskie.
93. Roczniki Filozoficzne: Volume > 67 > Issue: 3
Dariusz Juruś Dariusz Juruś
Koncepcja zdolności Marthy C. Nussbaum
Martha C. Nussbaum’s Capabilities Approach

abstract | view |  rights & permissions | cited by
W artykule w pierwszej jego części prezentuję wybrane, najważniejsze elementy zdolnościowej koncepcji (capabilities approach) współczesnej amerykańskiej filozof Marthy C. Nussbaum. W drugiej części poddaję krytyce pewne elementy tej koncepcji, traktując ją, zgodnie z deklaracją Nussbaum, jako przede wszystkim teorię polityczną, a nie moralną.
94. Roczniki Filozoficzne: Volume > 67 > Issue: 3
Marta Soniewicka Marta Soniewicka
Racje i emocje w dyskusji na temat ingerencji genetycznych w ludzką prokreację
Reasons and Emotions in the Discussion on Genetic Intervention in Human Procreation

abstract | view |  rights & permissions | cited by
W artykule przestawione zostały etyczne problemy zastosowania nowoczesnych technik ingerencji genetycznych w ludzką prokreację. W szczególności rozważone zostały krytycznie argumenty racjonalistyczne za ingerencjami genetycznymi, w tym argument dotyczący neutralności etycznej technologii, liberalny argument swobody prokreacyjnej oraz argument dotyczący genetycznego ulepszania populacji. Analizie została również poddana negatywna reakcja emocjonalna w stosunku do inżynierii genetycznej, a celem artykułu było wydobycie z niej aspektów poznawczych, dotyczących szerszego rozumienia znaczenia prokreacji ludzkiej i wartości relacji rodzicielskiej.
95. Roczniki Filozoficzne: Volume > 67 > Issue: 3
Adrian Kuźniar Adrian Kuźniar
Krytyki genealogiczne i autonomia przekonań moralnych
Genealogical Critiques and the Autonomy of Moral Beliefs

abstract | view |  rights & permissions | cited by
Argument darwinowski w metaetyce może posiadać swój memetyczny odpowiednik oparty na założeniu, że nasze przekonania moralne powstały w procesie ewolucji kulturowej na drodze memetycznego doboru naturalnego. Czy istnieje jakaś różnica w mocy argumentacyjnej tych dwóch rodzajów krytyki genealogicznej? W niniejszym artykule staram się wykazać, że różnica taka może występować. Dlatego też nie jest prawdą, że każdy możliwy mechanizm przyczynowy mieszący się w ramach naturalistycznego obrazu świata w tym samym stopniu podważa nasze przekonania moralne. Należy jednak zadać dalej idące pytanie: czy powinniśmy pozostawić racjonalność naszych najgłębszych przekonań moralnych na łasce wyników badań empirycznych nad ich przyczynową genezą? W artykule staję na stanowisku, że nie powinniśmy tego czynić. Jeśli jednak takie podejście ma być uzasadnione, musimy obronić twierdzenie o autonomii systemu przekonań moralnych. Tylko wówczas odmienna koncepcja wiedzy, a także odmienne standardy obiektywnej racjonalności propozycjonalnej mogą zostać zastosowane do tychże przekonań; odmienne, tj. różne od tych właściwych dla przekonań i sądów nienormatywnych. Okazuje się, że tylko ekspresywiści mogą utrzymywać, że własność, na mocy której przekonania moralne pełnią charakterystyczną dla siebie funkcję praktyczną, nadaje dyskursowi moralnemu poszukiwaną autonomię.
96. Roczniki Filozoficzne: Volume > 67 > Issue: 3
Andrzej Waleszczyński Andrzej Waleszczyński
Między troską a sprawiedliwością — Virginii Held poglądy na wspólnotę polityczną
Between Care and Justice

abstract | view |  rights & permissions | cited by
W artykule podjęta została analiza tego, co nowego do debaty o kondycji współczesnej wspólnoty politycznej wniosła dyskusja o relacji między troską a sprawiedliwością. Autor przybliża kategorię troski w filozofii i jej rozumienie ze szczególnym uwzględnieniem poglądów Virginii Held. Analizuje znaczenie relacji troski jako fundamentu dla prawidłowego funkcjonowania wspólnoty społecznopolitycznej i krytyki idei kontraktu społecznego podejmowane przez przedstawicielki etyki troski. W sposób krytyczny przedstawia konsekwencje założeń wspólnoty obywatelskiej przyjmowanych przez Held.
97. Roczniki Filozoficzne: Volume > 67 > Issue: 3
Piotr Duchliński Piotr Duchliński
Tomistyczna metafizyka relacji na nowo odczytana
Thomistic Metaphysics of Relations Reread

view |  rights & permissions | cited by
98. Roczniki Filozoficzne: Volume > 67 > Issue: 3
Piotr Bi·gorajski Piotr Bi·gorajski
Jak uprawiać filozofię — poradnik dla początkujących
How to Practise a Philosophy: A Beginner’s Guide

view |  rights & permissions | cited by
99. Roczniki Filozoficzne: Volume > 67 > Issue: 2
Agnieszka Kijewska Agnieszka Kijewska
Bóg jako primum cognitum – dyskusje i kontrowersje: (bł. Duns Szkot, Henryk z Gandawy, św. Tomasz z Akwinu, św. Bonawentura, Mikołaj z Kuzy)
God as primum cognitum — Discussions and Controversies

abstract | view |  rights & permissions | cited by
W artykule przedstawiam, jak u najważniejszych przedstawicieli XIII-wiecznej scholastyki kształtowała się koncepcja pierwszego przedmiotu ludzkiego intelektu (primum cognitum), takiego przedmiotu, który określa horyzont ludzkich możliwości poznawczych. Ta szczegółowa kwestia wymaga określonych rozwiązań teoriopoznawczych, metafizycznych i antropologicznych. Wśród różnych stanowisk należy wyróżnić stanowisko Henryka z Gandawy i św. Bonawentury, którzy głosili, że pierwszym przedmiotem naszego intelektu jest Bóg, oraz stanowisko św. Tomasza, który uważał, że tym przedmiotem jest istota rzeczy materialnej. Duns Szkot zaproponował rozwiązanie, które łączy stanowiska poprzedników, a zarazem wychodzi poza różnorodne ograniczenia ich koncepcji. Uważam, że epistemologia Mikołaja z Kuzy, wybitnego myśliciela XV wieku, pozostawała pod silnym wpływem rozwiązań scholastyków.
100. Roczniki Filozoficzne: Volume > 67 > Issue: 2
Grzegorz Witold Salamon Grzegorz Witold Salamon
Poznanie, jakim dysponuje dusza oddzielona od ciała po śmierci, według bł. Jana Dunsa Szkota na podstawie analizy Ordinatio IVd. 45 (XIV 135–197)
The Knowledge that Provides the Soul Separated from the Body after Death according to Blessed John Duns Scotus on the Basis of Analysis Ordinatio IV d. 45 (XIV 135–197)

abstract | view |  rights & permissions | cited by
Artykuł podejmuje problematykę gnozeologiczną w odniesieniu do intelektu duszy oddzielonej od ciała w rozumieniu Jana Dunsa Szkota. Tej problematyce są poświęcone cztery kwestie w Ordinatio IV d. 45. W tej konkretnej sytuacji poznawczej jest możliwe, według Doktora Subtelnego, poznanie nowych istot rzeczy (quiditates), mimo braku poznania zmysłowego. Jest to odejście od poglądu empiryzmu genetycznego i przyznanie intelektowi większych zdolności poznawczych, niż było to w koncepcji Arystotelesa. W stanie po śmierci intelekt dysponuje również pamięcią o istotach rzeczy poznanych w stanie połączenia z ciałem oraz może przypominać sobie konkretne zdarzenia i rzeczy ujęte przez zmysły w ziemskim życiu. Takie ujęcie świadczy o ciągłości poznawczej intelektu ludzkiego po śmierci, o jego niezniszczalności i o zdolności poznawczej przynajmniej takiej, jaką dysponował w stanie życia ziemskiego. Widzimy tu połączenie kwestii filozoficznych i teologicznych, które wzajemnie się przenikają i warunkują. Dla Szkota możliwe jest nie tylko przypominanie sobie przeszłości oraz nabywanie nowego poznania przez intelekt duszy oddzielonej od ciała, ale również możliwe jest dla takiego intelektu poznanie modlitw zanoszonych przez nas do zbawionych w niebie. Takie intelektualistyczne podejście świadczy o silnym wpływie myśli augustyńskiej na epistemologię Jana Dunsa Szkota.