Cover of Roczniki Filozoficzne
Already a subscriber? - Login here
Not yet a subscriber? - Subscribe here

Browse by:



Displaying: 1-20 of 2757 documents

Show/Hide alternate language

artykuły articles

1. Roczniki Filozoficzne: Volume > 70 > Issue: 2
Włodzimierz Galewicz Orcid-ID
Włodzimierz Galewicz
How Much Should We Sacrifice for Others? Thomas Aquinas on Duties to Assist People in Need
abstract | view |  rights & permissions | cited by
Przedmiotem tego artykułu jest zakres i charakter obowiązków, które w ujęciu Tomasza z Akwinu należą do szczególnej podklasy aktów dobroczynności lub czynienia dobra, noszącej u niego nazwę eleemosyna. Tłumacząc ten termin przez „pomoc potrzebującym” lub „pomoc w potrzebie”, biorę pod rozwagę pytanie, w jakich okolicznościach udzielanie tej pomocy jest według Tomasza działaniem obowiązkowym, a w jakich tylko zalecanym lub nawet niewłaściwym. W szczególności staram się ustalić, jak wiele z naszego osobistego dobra (majątku, komfortu lub wolnego czasu) jego etyczna teoria każe nam przeznaczać na wspieranie innych, nawet przy założeniu, że oni tego wsparcia potrzebują.
Bookmark and Share
2. Roczniki Filozoficzne: Volume > 70 > Issue: 2
Tomasz Kupś Orcid-ID
Tomasz Kupś
Kierkegaard o Kartezjuszu. Wątpienie Jako Prefiguracja Egzystencjalnej Rozpaczy
abstract | view |  rights & permissions | cited by
In his early, unfinished essay entitled Johannes Climacus, or De omnibus dubitandum est, Søren Kierkegaard enters into a polemic with Hegel’s interpretation of the methodic Cartesian doubt. Kierkegaard questions the philosophical absolutism of Cartesian scepticism and his methodological universalism. For the first time in Kierkegaard’s writings, the sphere of speculation (thinking) is confronted with personal involvement (will). Kierkegaard never published this work (it came out posthumously), and did not make any direct reference to Descartes in the same form ever again. However, certain subjects and themes remained: doubt (contrasted with despair) and the alias (Johannes Climacus), used when writing that early essay.
Bookmark and Share
3. Roczniki Filozoficzne: Volume > 70 > Issue: 2
Jakub Gużyński Orcid-ID
Jakub Gużyński
Ekologia Integralna I Antropocentryzm — Personalizm Ekologiczny Johna Milbanka
abstract | view |  rights & permissions | cited by
The article discusses the ecological aspects of John Milbank’s thought in the context of the growing climate crisis. For this purpose, the concept of integral ecology is interpreted in the spirit of Milbank’s integralism, which rejects the notion of “pure nature” as a manifestation of secularism and calls for theological grounding of the environmental discourse. This perspective allows us to see the limitations of the modern way of thinking, caught up in the metaphors of “conquest of nature” and “return to nature.” As an alternative, the concept of “kenotic anthropocentrism” is proposed, which sees man as a rational, social, creative and religious animal, that somehow transcends his own nature, being called to union with God. On the one hand, such an approach proclaims the ontological superiority of man over other creatures, and on the other, it reminds us of his role as the guardian—and not the owner—of the Earth. Thus, it differs significantly from Clive Hamilton’s “modest anthropocentrism,” whose call to care for the environment is ultimately based on arbitrary freedom and the imperative of self-preservation. Milbank’s position is closer to Bruno Latour’s (anti-)anthropocentrism emphasizing the role of man as a political representative of silent earthlings—rivers, mountains and animals. However, Milbank advocates a strong ontological hierarchy rejected by Latour, which makes him less sensitive to the material dimension of climate change. Moreover, Milbank’s militant anti-secularism may be an obstacle to a much needed broader discussion of the ecological crisis, even if his critique of modernity is hard to ignore.
Bookmark and Share
4. Roczniki Filozoficzne: Volume > 70 > Issue: 2
Łukasz Dominiak, Orcid-ID Igor Wysocki Orcid-ID
Łukasz Dominiak
Anarchokapitalistyczna Argumentacja Przeciwko Państwu Jako Wyzwanie Dla Minarchistycznych Libertarian
abstract | view |  rights & permissions | cited by
The present paper formulates the principled anarcho-capitalist case against the state and investigates the possible minarchist replies thereto. It identifies three and only three logically available (general) ways of undermining the anarcho-capitalist case and argues that none of them works for minarchism (although they might work for other political philosophies) due to the premises from which this theory starts. The sketch of the analysis presented in the paper suggests that minarchist research program falls short of theoretical soundness or even of logical validity (albeit not necessarily of a political appeal).
Bookmark and Share
5. Roczniki Filozoficzne: Volume > 70 > Issue: 2
Stanisław Ruczaj Orcid-ID
Stanisław Ruczaj
Christianity and the Problem of Hiddenness: A Critique of Defence from the Incarnation
abstract | view |  rights & permissions | cited by
Argument z ukrytości Johna L. Schellenberga jest współcześnie jednym z najżywiej dyskutowanych argumentów za ateizmem. Rozumowanie kanadyjskiego filozofa wskazuje na problematyczność zjawiska niezawinionej niewiary w istnienie Boga przy założeniu, że doskonale kochający Bóg istnieje. W książce Ukrytość i wcielenie. Teistyczna odpowiedź na argument Johna L. Schellenberga za nieistnieniem Boga (2020), Marek Dobrzeniecki zaproponował nowatorską obronę przed tym argumentem, wykorzystującą chrześcijańską doktrynę o wcieleniu Syna Bożego. W artykule wykazuję, że obrona z Wcielenia nie odnosi sukcesu. Błędna jest bowiem jej kluczowa teza, iż Bóg wcielony musi być ukryty dla człowieka. W świetle tego rezultatu problematyczne staje się istnienie niezawinionej niewiary we Wcielenie. Ten problem ukrytości wcielonego Boga zawiera w sobie jako część składową problem ukrytości Boga w sformułowaniu Schellenberga.
Bookmark and Share

pierwszy kongres filozofii polskiej pierwszy kongres filozofii polskiej

6. Roczniki Filozoficzne: Volume > 70 > Issue: 2
Maciej Smolak Orcid-ID
Maciej Smolak
On Aristotle’s Proairesis as Interpreted by Sebastian Petrycy of Pilzno: On “Choice or Undertaking”
abstract | view |  rights & permissions | cited by
Przedmiotem artykułu jest próba rozjaśnienia sensu Arystotelesowej proairesis w interpretacji Sebastiana Petrycego z Pilzna. Autor dowodzi, że wyrażenie „wybór abo przedsięwzięcie” nie jest użyte przypadkowo i że Arystotelesową proairesis w interpretacji Petrycego tworzą: (1) przedsięwzięcie w sensie wyznaczenia celu do realizacji; (2a) wybór własny w sensie preferencyjnego wyboru, czyli wyboru jednej strategii działania zamiast innej; (2b) wybór własny w sensie decyzji o przystąpieniu do obranej strategii działania; (3) przedsięwzięcie w sensie rozpoczęcia (i kontynuacji) działania prowadzącego do urzeczywistnienia wyznaczonego celu.
Bookmark and Share
7. Roczniki Filozoficzne: Volume > 70 > Issue: 2
Bogdan Szlachta Orcid-ID
Bogdan Szlachta
Two Dimensions of Political Philosophy: Side Notes to a Debate between Two Polish Philosophers of the 17th Century
abstract | view |  rights & permissions | cited by
Poszukiwania prowadzone przez filozofów politycznych dotykają zwykle wymiaru normatywnego: wsparte na rozstrzygnięciach dotyczących pojmowania świata, niekiedy z udziałem osobowego Boga, oraz pojmowania człowieka w świecie tym osadzonego, ustalają podstawy ładu stanowiącego analogon kosmosu lub wyraz Bożej woli, następstwo ewolucji lub rozstrzygnięć świadomie dokonywanych przez panujących albo legitymizujących ich. Drugi wymiar budzi mniejsze zainteresowanie filozofów, większe prawników i politologów wkraczających niekiedy również na pole filozofii politycznej. Wymiar ten ma walor instytucjonalny, wiążąc się z próbą wskazania „mechanizmów” pozwalających realizować ład normatywny. Przedmiotem rozważań będą różne rozwiązania proponowane w obu wymiarach refleksji przez dwóch polskich autorów XVII w.
Bookmark and Share
8. Roczniki Filozoficzne: Volume > 70 > Issue: 2
Ryszard Kleszcz Orcid-ID
Ryszard Kleszcz
Polish 20th-Century Discussions of Rationality
abstract | view |  rights & permissions | cited by
Artykuł przedstawia dwudziestowieczne polskie dyskusje filozoficzne dotyczące racjonalności, w szczególności w kontekście poznawczym. Omawiane są stanowiska wielu uczonych, począwszy od Kazimierza Twardowskiego i założonej przezeń Szkoły Lwowsko-Warszawskiej do myślicieli okresu powojennego: Leszka Kołakowskiego i Mariana Przełęckiego. W części drugiej poddane są dyskusji i analizie trzy kwestie systematyczne, dotyczące racjonalności przekonań: problem ich binarności, kryteriów racjonalności oraz zagadnienie uzasadnienia jej wyboru.
Bookmark and Share
9. Roczniki Filozoficzne: Volume > 70 > Issue: 2
Anna Brożek Orcid-ID
Anna Brożek
Reconstruction of Concepts in the Lvov–Warsaw School: Theory and Practice
abstract | view |  rights & permissions | cited by
Pojęcia były zawsze jednym z najważniejszych obiektów badań filozoficznych. Szczególnie duży wkład do teorii analizy pojęć wnieśli przedstawiciele polskiej gałęzi XX-wiecznej filozofii analitycznej, czyli Szkoły Lwowsko-Warszawskiej. Badaniom filozoficznym w tej szkole przyświecał postulat jasności myślenia i mowy. Analiza i doskonalenie pojęć oraz języka filozoficznego jako ich nośnika były naturalnym wyrazem programu metodologicznego, jaki formacji tej nadał jej założyciel, Kazimierz Twardowski. W artykule przedstawiona jest procedura rekonstrukcji pojęć, stosowana powszechnie w szkole Twardowskiego. Okazuje się, że pomimo głębokich niekiedy różnic między poszczególnymi przedstawicielami SLW (wyrażających się chociażby w opozycji psychologizm–logicyzm) da się wskazać pewne rysy wspólne prowadzonych w szkole badań nad pojęciami. Są to przede wszystkim moment kategorialny i moment konstrukcyjny, ze względu na który całą procedurę najlepiej określić właśnie jako „rekonstrukcję”. Bliżej zostały omówione dwa przykłady rekonstrukcji pojęć: praca Jana Łukasiewicza dotycząca pojęcia przyczyny oraz wyniki Alfreda Tarskiego dotyczące pojęcia prawdy.
Bookmark and Share
10. Roczniki Filozoficzne: Volume > 70 > Issue: 2
Janusz Maciaszek Orcid-ID
Janusz Maciaszek
Psychological Sentences and Reism in Tadeusz Kotarbiński
abstract | view |  rights & permissions | cited by
Analiza zdań psychologicznych stanowi jeden z najważniejszych elementów programu semantycznego zainicjowanego przez Tadeusza Kotarbińskiego, zwanego reizmem w wersji semantycznej. Celem tego programu było wyeliminowanie z języka wyrażeń oraz struktur gramatycznych, które reifikowały relacje, własności, zdarzenia oraz zawartości aktów psychicznych. Aby wyeliminować zawartości aktów psychicznych Kotarbiński zaproponował oryginalną analizę wypowiedzeń zdań psychologicznych parafrazowanych w postaci par wypowiedzeń, eliminując tym samym konieczność wprowadzania wszelkich bytów mentalnych lub intencjonalnych. W artykule przedstawiam krótko rozwiązania problemu zdań psychologicznych autorstwa Fregego i Russella, następnie wskazuję na filozoficzne inspiracje reizmu Kotarbińskiego. Analiza zdań psychologicznych przedstawiona przez Kotarbińskiego nie tylko rozwiązuje problem braku zastępowalności ekstensjonalnej, ale doprecyzowuje również jego poglądy reistyczne. Na koniec dokonuję krótkiego porównania analizy Kotarbińskiego z analogicznym rozwiązaniem autorstwa Donalda Davidsona, znanym jako analiza parataktyczna, które było rezultatem innych założeń filozoficznych, w szczególności zaś odmiennej od Kotarbińskiego wersji monizmu oraz innego podejścia do problemu prawdy.
Bookmark and Share
11. Roczniki Filozoficzne: Volume > 70 > Issue: 2
Ryszard Zajączkowski Orcid-ID
Ryszard Zajączkowski
Bolesław Miciński and Stanisław Ignacy Witkiewicz: From the History of an Intellectual and Artistic Journey
abstract | view |  rights & permissions | cited by
Artykuł omawia wzajemne kontakty i wspólnotę myśli dwóch wybitnych pisarzy i filozofów Bolesława Micińskiego i Stanisława Ignacego Witkiewicza (Witkacego), którzy mimo dużej różnicy wieku byli blisko zaprzyjaźnieni. Podejmowane przez nich problemy odsyłają do międzywojennej atmosfery filozoficznej w Polsce i w Europie, a także do ożywionych dyskusji w gronie krytyków literackich i awangardowych pisarzy. Witkiewicz jako pierwszy Polak zapoznał się z psychoanalizą i znacznie wpłynął na jej znajomość u Micińskiego, choć ich sposoby rozumienia teorii Freuda wyraźnie się rozeszły. Miciński był też gorącym zwolennikiem teorii Czystej Formy, realizatorem jej założeń w swojej twórczości i rzecznikiem unaukowienia krytyki literackiej poprzez jej mocne osadzenie w filozofii. Witkacy patronował jego poglądom estetycznym wyłożonym najpełniej w nieopublikowanej pracy magisterskiej Rzeczywistość i jej deformacja w sztuce (1937) napisanej pod kierunkiem Władysława Tatarkiewicza. Obaj zdecydowanie opowiadali się przeciw wszelkiemu redukcjonizmowi w filozofii; byli przeciwnikami fizykalizmu Koła Wiedeńskiego oraz antymetafizycznego nastawienia szkoły lwowsko-warszawskiej. Zwłaszcza Miciński dostrzegał słabość myśli analitycznej i poszukiwał dla filozofii formy bardziej pojemnej. W końcowym okresie twórczości Micińskiego stanął w wyraźnej opozycji wobec totalitaryzmu i mechanizacji życia, co było znamienne również dla Witkacego. Dla autora Portretu Kanta Witkiewicz był z pewnością mistrzem w dziedzinie filozofii, wciąż jednak pozostaje otwarte pytanie, ile od swego młodszego przyjaciela zaczerpnął autor Szewców?
Bookmark and Share
12. Roczniki Filozoficzne: Volume > 70 > Issue: 2
Wojciech P. Grygiel Orcid-ID
Wojciech P. Grygiel
Philosophical Apophatism and Michał Heller’s Idea of Mathematicity of the Universe
abstract | view |  rights & permissions | cited by
Wychodząc od usystematyzowania hellerowskiej tezy o matematyczności przyrody, niniejsze studium poświęcone głównie będzie pokazaniu i krytycznej ocenie racji, wedle których Heller desygnuje teorię kategorii jako matematyczne środowisko szczególnie predestynowane dla wyartykułowania tej tezy. Kluczowe w tym kontekście będzie wskazanie, co uprawnia go do wprowadzenia mającej istotne ontologiczne znaczenie koncepcji pola kategorii i utożsamienia go z polem racjonalności. Ostatecznie stanie się możliwe lepsze zrozumienie, w jakim sensie w kontekście sformalizowanych teorii fizycznych Heller operuje pojęciem apofatyzmu filozoficznego, który wydaje się trafnie ujmować specyfikę jego poglądów na ontologiczne zobowiązania tych teorii i gdzie być może zbliża się on do niebezpiecznych myślowych pułapek. W swojej apofatycznej postawie Heller pozostaje blisko pierwszoplanowych postaci współczesnej fizyki i noblistów, Alberta Einsteina czy Rogera Penrose’a: fizyka nie mówi o tym, jaka rzeczywistość jest, ale pozwala stanąć na drodze do rzeczywistości.
Bookmark and Share

dyskusje dyskusje

13. Roczniki Filozoficzne: Volume > 70 > Issue: 2
Piotr Lichacz Orcid-ID
Piotr Lichacz
Kłopotliwe Intuicje
abstract | view |  rights & permissions | cited by
This article is a critical discussion of the book Setting Health-Care Priorities by Torbjörn Tännsjö. This critique targets mainly Tännsjö’s method, but also several unjustified conclusions and some implicit assumptions.
Bookmark and Share
14. Roczniki Filozoficzne: Volume > 70 > Issue: 2
Torbjörn Tännsjö Orcid-ID
Torbjörn Tännsjö
Setting Health-Care Priorities: Odpowiedź Piotrowi Lichaczowi
abstract | view |  rights & permissions | cited by
I discuss the comments from Professor Piotr Lichacz on my book, Setting Health-Care Priorities. What Ethical Theories Tell Us (New York: OUP, 2019). The idea that our reluctance to let go of life and abstain from marginal life extension is irrational is defended against his criticism. The methodology used in the book—urging us to rely in our testing on ethical theories on the content of our considered moral intuitions—is explained at length and the notion of cognitive psychotherapy involved in it is defended.
Bookmark and Share

przekłady przekłady

15. Roczniki Filozoficzne: Volume > 70 > Issue: 2
Joanna Papiernik Orcid-ID
Joanna Papiernik
Antonio Degli Agli’s Treatise On the Immortality of the Soul
abstract | view |  rights & permissions | cited by
Artykuł zawiera tłumaczenie traktatu Antonia degli Agli O nieśmiertelności duszy. Jest ono poprzedzone jest wstępem, w którym autorka wyjaśnia popularność zagadnienia nieśmiertelności w XV wieku, przedstawia postać Antonia degli Agli oraz krótko analizuje treść jego krótkiego dziełka. Agli był duchownym Kościoła katolickiego i humanistą związanym ze środowiskiem florenckich intelektualistów skupionych wokół filozofa Marsilia Ficina. Był płodnym autorem dzieł filozoficznych, teologicznych, literackich i historycznych, choć tylko kilka jego tekstów przetrwało do naszych czasów. Wśród nich jest stosunkowo krótki traktat O nieśmiertelności duszy, w którym, odwołując się do pewnych fragmentów biblijnych i określonych filozoficznych koncepcji, dowodził, że dusza ludzka z konieczności jest wieczna. Zastosowane w tekście argumenty dotyczą metafizyki światła i relacji ludzkiego umysłu do jego najdoskonalszych przedmiotów poznania. Analiza treści pozwala stwierdzić, że argumenty użyte w traktacie w dużej mierze pokrywają się z tymi zawartymi w opuscula theologica i Teologii Platońskiej Ficina.
Bookmark and Share
16. Roczniki Filozoficzne: Volume > 70 > Issue: 2
Bernard J. F. Lonergan, Dominika Dziurosz-Serafinowicz Orcid-ID
Bernard J. F. Lonergan
Phenomenology: Nature, Significance, Limitations
abstract | view |  rights & permissions | cited by
„Fenomenologia: natura, znaczenie, ograniczenia” to przekład publikacji Bernarda J. F. Lonergana pt. „Phenomenology” nature, significance, limitations”. Tenże dwunasty wykład kanadyjskiego filozofia o fenomenologii traktuje o jej definicji, przedmiocie, naturze, znaczeniu i zasługach oraz związkach z innymi naukami. Wprowadza czytelnika w główne koncepcje tej szkoły filozoficznej i zapoznaje z autorami, dla których ten sposób myślenia jest charakterystyczny. Filozof w szczególności zwraca uwagę na to, iż jest to metoda badań, w której istotną rolę odgrywa wgląd (insight). Warto zauważyć, że kategoria wglądu w epistemologii Bernarda J. F. Lonergana (1904–1984) — XX-wiecznego myśliciela i księdza filozofującego na pograniczu fenomenologii, tomizmu i hermeneutyki — jest kluczowa. Przekładu dokonała Dominika Dziurosz-Serafinowicz.
Bookmark and Share

recenzje

17. Roczniki Filozoficzne: Volume > 70 > Issue: 2
Jacek Jarocki Orcid-ID

view |  rights & permissions | cited by
Bookmark and Share
18. Roczniki Filozoficzne: Volume > 70 > Issue: 2
Kingsley Mbamara Sabastine Orcid-ID

view |  rights & permissions | cited by
Bookmark and Share

articles

19. Roczniki Filozoficzne: Volume > 70 > Issue: 1
William Hasker Orcid-ID

view |  rights & permissions | cited by
Bookmark and Share
20. Roczniki Filozoficzne: Volume > 70 > Issue: 1
Graham Oppy Orcid-ID
Graham Oppy
Antynaturalistyczne Argumenty z Rozumu
abstract | view |  rights & permissions | cited by
This paper discusses a wide range of anti-naturalistic argument from reason due to Balfour, Haldane, Joad, Lewis, Taylor, Moreland, Plantinga, Reppert, and Hasker. I argue that none of these arguments poses a serious challenge to naturalists who are identity theorists. Further, I argue that some of these arguments do not even pose prima facie plausible challenges to naturalism. In the concluding part of my discussion, I draw attention to some distinctive differences between Hasker’s anti-naturalistic arguments and the other anti-naturalistic arguments mentioned above.
Bookmark and Share